рдХुрдо्рдн рдоेрд▓े рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा
рднाрд░рдд рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдХुंрдн рдоेрд▓ा рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдоेрд▓ा рд╣ै।рдХुंрдн рдХा рдЖрдпोрдЬрди 13 рдЬрдирд╡рд░ी 2025 рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЖрдЧाрдоी 26 рдлрд░рд╡рд░ी 2025 рддрдХ рдЪрд▓ेрдЧा। рдХुंрдн рд╕्рдиाрди рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╡ рджृрдв़рддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдХि рдкрд╡िрдд्рд░ рдЬрд▓ рдоें рдбुрдмрдХी рд▓рдЧाрдиे рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╕рднी рдкाрдкों рд╕े рд╢ुрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЦुрдж рдХो рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХो рдкुрдирд░्рдЬрди्рдо рдХे рдЪрдХ्рд░ рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЕंрддрддः рдоोрдХ्рд╖ рдпा рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдоुрдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХुंрдн рдХे рдЕрдиुрд╖्рдаाрдиों рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдмाрдд рдХी рдЬाрдП рддो рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдХрд▓्рдкрд╡ाрд╕ рд╣ै–
✍️рдХрд▓्рдкрд╡ाрд╕ рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдоूрд▓ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣िंрджू рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕ंрдд рдФрд░ рддрдкрд╕्рд╡ी рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдХрдаोрд░ рдЬीрд╡рди рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рдеे। рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें, рдХрд▓्рдкрд╡ाрд╕ рдПрдХ рдмрдб़े рддीрд░्рдердпाрдд्рд░ा рдХे рднीрддрд░ рд╕рдорд░्рдкिрдд рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЧрд╣рди рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдкрдж्рдо рдкुрд░ाрдг рдоें рдорд╣рд░्рд╖ि рджрдд्рддाрдд्рд░ेрдп рдиे рдХрд▓्рдкрд╡ाрд╕ рдХी рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрд▓्рдкрд╡ाрд╕ी рдХो рдЗрдХ्рдХीрд╕ рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдпे рдиिрдпрдо рд╣ैं – рд╕рдд्рдпрд╡рдЪрди, рдЕрд╣िंрд╕ा, рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХा рд╢рдорди, рд╕рднी рдк्рд░ाрдгिрдпों рдкрд░ рджрдпाрднाрд╡, рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп рдХा рдкाрд▓рди, рд╡्рдпрд╕рдиों рдХा рдд्рдпाрдЧ, рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╢ैрдп्рдпा-рдд्рдпाрдЧ, рдиिрдд्рдп рддीрди рдмाрд░ рд╕ुрд░рд╕рд░ि-рд╕्рди्рдиाрди, рдд्рд░िрдХाрд▓рд╕ंрдз्рдпा, рдкिрддрд░ों рдХा рдкिрдг्рдбрджाрди, рдпрдеा-рд╢рдХ्рддि рджाрди, рдЕрди्рддрд░्рдоुрдЦी рдЬрдк, рд╕рдд्рд╕ंрдЧ, рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕ंрди्рдпाрд╕ рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕ंрдХрд▓्рдкिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рди рдЬाрдиा, рдкрд░рдиिрди्рджा рдд्рдпाрдЧ, рд╕ाрдзु-рд╕ंрддों рдХी рд╕ेрд╡ा, рдЬрдк рдПрд╡ं рд╕ंрдХीрд░्рддрди, рдПрдХ рд╕рдордп рднोрдЬрди, рднूрдоि рд╢рдпрди, рдЕрдЧ्рдиि рд╕ेрд╡рди рди рдХрд░рдиा। рдЗрдирдоें рд╕े рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп, рд╡्рд░рдд рдПрд╡ं рдЙрдкрд╡ाрд╕, рджेрд╡ рдкूрдЬрди, рд╕рдд्рд╕ंрдЧ, рджाрди рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै।
рд╡рд░्рд╖ 2025 рдХुंрдн рдЖрдпोрдЬрди рдХे рддрд╣рдд рдкрд╣рд▓ा рд╢ाрд╣ी/рдЕрдоृрдд рд╕्рдиाрди 14 рдЬрдирд╡рд░ी рдпाрдиि рдХि рдордХрд░ рд╕рдХ्рд░ांрддि рдХे рджिрди рдеा। рджूрд╕рд░ा рд╢ाрд╣ी/рдЕрдоृрдд рд╕्рдиाрди 29 рдЬрдирд╡рд░ी рдХो рдоौрдиी рдЕрдоाрд╡рд╕्рдпा рдХे рджिрди рдеा। рддीрд╕рд░ा рд╢ाрд╣ी/рдЕрдоृрдд рд╕्рдиाрди 3 рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдмрд╕ंрдд рдкंрдЪрдоी рдХे рджिрди рдеा। рд╡рд╣ीं,рдЕंрддिрдо рд╕्рдиाрди 26 рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдорд╣ाрд╢िрд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рджिрди рд╣ै।
рд╕рдоुрдж्рд░ рдоंрдерди рдХे рдмाрд░े рдоें рд╢िрд╡ рдкुрд░ाрдг, рдордд्рд╕्рдп рдкुрд░ाрдг, рдкрдж्рдо рдкुрд░ाрдг, рднрд╡िрд╖्рдп рдкुрд░ाрдг рд╕рдоेрдд рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдкुрд░ाрдгों рдоें рдЬिрдХ्рд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।рдХुंрдн рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╕рдоुрдж्рд░ рдоंрдерди рдХी рдХрдеा рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै। рдЕрдоृрдд рдХрд▓рд╢ рдХो рд▓ेрдХрд░ рджेрд╡рддाрдУं рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░ों рдоें рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╣ुрдЖ। рджेрд╡ рдФрд░ рд░ाрдХ्рд╖рд╕ों рдоें 12 рджिрди рддрдХ рднрдпाрдирдХ рдпुрдж्рдз рдЪрд▓ा।рдЕрдоृрдд рдХी рдмूंрджें рдЪाрд░ рд╕्рдеाрдиों рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ, рд╣рд░िрдж्рд╡ाрд░, рдЙрдЬ्рдЬैрди рдФрд░ рдиाрд╕िрдХ рдкрд░ рдЧिрд░ीं। рдЗрди्рд╣ीं рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдХुंрдн рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै।рджेрд╡рддाрдУं рдХे 12 рджिрди, рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ 12 рд╕ाрд▓ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рд░ 12 рд╕ाрд▓ рдоें рдХुрдо्рдн рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХुрдо्рдн рдоेрд▓े рдХो рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рддीрд░्рде рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े 2017 рдоें рдпूрдиेрд╕्рдХो рдХी рдоाрдирд╡рддा рдХी рдЕрдоूрд░्рдд рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рдХुंрдн рдоेрд▓ा 12 рд╡рд░्рд╖ों рдХी рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рдЪाрд░ рдмाрд░ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░рддि рд╕्рдеाрди рдкрд░ 12 рд╡рд░्рд╖ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рд╣ी рдХुंрдн рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХा рдЖрдпोрдЬрди 4 рддीрд░्рде рд╕्рдерд▓ों рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдпे рд╕्рдеाрди рд╣ैं :
ЁЯСЙрдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдЧंрдЧा рдирджी рдкрд░ рд╣рд░िрдж्рд╡ाрд░। рдЪैрдд्рд░ рдоाрд╕ рдоें рдЬрдм рдЧुрд░ु рд╢рдиि рдХी рдХुंрдн рд░ाрд╢ि рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ूрд░्рдп рдоेрд╖ рд░ाрд╢ि рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ों рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯСЙ рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд╢िрдк्рд░ा рдирджी рдкрд░ рдЙрдЬ्рдЬैрди । рдЪैрдд्рд░ рдоाрд╕ рдоें рдЧुрд░ु рдЬрдм рд╕िंрд╣ рд░ाрд╢ि рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ूрд░्рдп рдЬрдм рдоेрд╖ рд░ाрд╢ि рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ों рдЙрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯСЙрдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдЧोрджाрд╡рд░ी рдирджी рдкрд░ рдиाрд╕िрдХ। рднाрдж्рд░рдкрдж рдоाрд╕ рдоें рдЬрдм рд╕ूрд░्рдп рдФрд░ рдЧुрд░ु рджोрдиों рд╕ूрд░्рдп рдХी рдЕрдкрдиी рд╕िंрд╣ рд░ाрд╢ि рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ो рдпा рд╕ूрд░्рдп,рдЪंрдж्рд░ рдФрд░ рдЧुрд░ु рддीрдиों рдЕрдоाрд╡рд╕्рдпा рдХे рджिрди рдХрд░्рдХ рд░ाрд╢ि рдоें рд╣ों рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
ЁЯСЙрдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдЧंрдЧा, рдпрдоुрдиा рдФрд░ рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рддीрди рдирджिрдпों рдХे рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ। рдоाрдШ рдоाрд╣ рдоें рдЬрдм рдЧुрд░ु рдоेрд╖ рдпा рд╡ृрд╖рдн рд░ाрд╢ि рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ो рддрдеा рд╕ूрд░्рдп рдФрд░ рдирд╡рдЪंрдж्рд░ рджोрдиों рд╢рдиि рдХी рдордХрд░ рд░ाрд╢ि рдоें рд╣ों рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै
рдХुंрдн рдХी рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рд╕ाрдзु рд╕ंрддों рдХे рдХрдИ рдЕрдЦाрдб़े рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╕рднी рдЕрдЦाрдб़े рдЕрдкрдиी рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд╣ैं।рдЖрдо рддौрд░ рдкрд░ рдЕрдЦाрдб़ा рд╢рдм्рдж рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдкрд╣рд▓рд╡ाрдиों рдХी рдХुрд╢्рддी рд▓рдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рдеाрди рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुंрдн рдоें рд╕ाрдзु рд╕ंрдд рдХे рд╕рдоूрд╣ рдХो рдЕрдЦाрдб़े рдХे рдиाрдо рд╕े рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
‘рдЕрдЦाрдб़ा’ рд╢рдм्рдж ‘рдЕрдЦंрдб’ рд╢рдм्рдж рдХा рд╡िрдХृрдд рд░ूрдк рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдЕрд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ै। рдЖрджि рдЧुрд░ु рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп рдиे ‘рд╕рдиाрддрди’ рдЬीрд╡рди рдкрдж्рдзрддि рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рддрдкрд╕्рд╡िрдпों рдХे рд╕ंрдЧрдардиों рдХो рдПрдХрдЬुрдЯ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдзाрд░्рдоिрдХ рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬों, рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдХे рдЕрдиुрдпाрдпिрдпों рдХो рдПрдХрдЬुрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рдЕрдЦाрдб़ों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдИ। рдПрдХ рдЕрдЦाрдб़े рд╕े рдЬुрдб़े рд╕ंрдд рдФрд░ рддрдкрд╕्рд╡ी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рд╢рд╕्рдд्рд░ рджोрдиों рдоें рд╣ी рдоाрд╣िрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рджेрд╢рднрд░ рдоें рдЕрдЦाрдб़ों рдХी рдХुрд▓ рд╕ंрдЦ्рдпा 13 рд╣ै। рдпे рд╕рднी рдЕрдЦाрдб़े рдЙрджाрд╕ीрди, рд╢ैрд╡ рдФрд░ рд╡ैрд╖्рдгрд╡ рдкंрде рдХे рд╕ंрди्рдпाрд╕िрдпों рдХे рд╣ैं।
ЁЯСЙ7рдЕрдЦाрдб़ों рдХा рд╕ंрдмंрдз рд╢ैрд╡ рд╕ंрди्рдпाрд╕ी рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рд╕े рд╣ैं ।рдЗрдирдХे рдЗрд╖्рдЯ рджेрд╡рддा рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рд╣ैं। рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕ंрдЧрдарди рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдоाрди्рдпрддाрдУं рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдкों рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рддे рд╣ैं।
ЁЯСЙ 3 рдЕрдЦाрдб़े рдмैрд░ाрдЧी рд╡ैрд╖्рдгрд╡ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рд╣ैं।рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдЗрд╕ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рдЗрд╖्рдЯ рджेрд╡рддा рд╣ैं। рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕ंрдЧрдарди рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдоाрди्рдпрддाрдУं рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдкों рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рддे рд╣ैं।
ЁЯСЙ рдЙрджाрд╕ीрди рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे 3 рдЕрдЦाрдб़े рд╣ैं। рд╕िрдЦ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдк्рд░рдердо рдЧुрд░ु рдХे рдкुрдд्рд░ рдЪंрдж्рд░ рджेрд╡ рдХो рдЙрджाрд╕ीрди рдЕрдЦाрдб़े рдХा рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХे рдЕрдиुрдпाрдпी рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े ‘реР’ рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЕрдЦाрдб़ो рдХी рдкांрдЪ рд╕рджрд╕्рдпों рд╡ाрд▓ी рд╕рдоिрддि рд╕ंрдЧрдарди рдХे рдЖрджेрд╢ рдФрд░ рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХो рджेрдЦрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдм्рд░рд╣्рдоा, рд╡िрд╖्рдгु, рд╢िрд╡, рдЧрдгेрд╢ рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдоाрдорд▓े рдоें, ‘рдЬूрдиा рдЕрдЦाрдб़ा’ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдмाрдж ‘рдиिрд░ंрдЬрдиी’ рдФрд░ ‘рдорд╣ाрдиिрд░्рд╡ाрдгी’ рдЕрдЦाрдб़े рд╣ैं। рдорд╣ाрдоंрдбрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдЕрдЦाрдб़ों рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡े рд╣ी рдЕрдиुрднрд╡рд╣ीрди рд╕ंрддों рдХो рдЧुрд░ु-рдоंрдд्рд░ рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХृрдд рд╣ैं।
рд╢ाрд╣ी/рдЕрдоृрдд рд╕्рдиाрди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдкंрдЪांрдЧ рдХे рддिрдеिрдпों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рд╣ी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди-
✔️рдкेрд╢рд╡ाрдИ рдФрд░ рд╢ाрд╣ी/ рдЕрдоृрдд рд╕्рдиाрди рдХे рджौрд░ाрди, ‘рдорд╣ाрдоंрдбрд▓ेрд╢्рд╡рд░’ ‘рд╢्рд░ी рдорд╣ंрдд’ рдХे рд╕ाрде рдЕрд▓ंрдХृрдд рд░рдеों рдкрд░ рд╢ोрднाрдпाрдд्рд░ा рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЙрдирдХे рдкीрдЫे рд╣ाрдеिрдпों рдкрд░ рдЙрдирдХे рд╕рдЪिрд╡, рдШोрдб़ों рдкрд░ рдиाрдЧा рд╕ाрдзु рдФрд░ рдмाрдХी рд╕ंрдд рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рддे рд╣ैं। рдкूрд░े рдоाрд░्рдЧ рдХो рд░ंрдЧोрд▓ी рдФрд░ рдлूрд▓ों рд╕े рд╕рдЬाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╢ोрднाрдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рд╕рднी рд╕ाрдЬ-рд╕рдЬ्рдЬा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдХौрд╢рд▓ рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдХे рдЕрдЦाрдб़े рдмрд╣ुрдд рдзूрдордзाрдо рд╕े рд╢ाрд╣ी/рдЕрдоृрдд рд╢ाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдиाрдЧा рд╕ाрдзु-рд╕ंрдд рд╡ рдмाрдж рдоें рдЕрди्рдп рд╕ाрдзु рд╕्рдиाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрдо рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕्рдиाрди рдХрд░рддे рд╣ै।рдЗрд╕ рджिрди рдЧ्рд░рд╣ों рдФрд░ рдирдХ्рд╖рдд्рд░ों рдХी рд╕्рдеिрддि рд╢ुрдн рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै
рдХुंрдн рдоेрд▓ा/ рдХुंрдн рд╢рдм्рдж / рдкूрд░्рдг рдХुंрдн рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा -
✍️рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ рдоें рдк्рд░рдпाрдЧ рдФрд░ рд╕्рдиाрди рддीрд░्рде рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХे рдкाрд▓ी рд╕िрдж्рдзांрдд рдоें рднी рдЗрд╕рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдордЬ्рдЭिрдо рдиिрдХाрдп рдХे рдЦंрдб 1.7 рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
✍️ рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे 10 рд╡ें рдоंрдбрд▓ рдХे 89 рд╡ें рд╕ूрдХ्рдд рдХे 7 рд╡ें рдоंрдд्рд░ рдоें рдХुंрдн рд╢рдм्рдж рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╕рдоाрд╡ेрд╢िрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдоें рдХुंрдн рд╢рдм्рдж рдХुंрдн рд╕्рдиाрди рддрдеा рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХो рд░ेрдЦा рдЕंрдХिрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдЗंрдж्рд░ рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдпрд╣ рдоंрдд्рд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै
✍️рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХे рдЪौрдеी рдоंрдбрд▓ рдХी 34 рд╡ें рд╕ूрдХ्рдд рдХे 7 рд╡ें рддрдеा 19 рд╡ें рдоंрдбрд▓ рдХे 53 рд╡ें рд╕ूрдХ्рдд рдХे рддीрд╕рд░े рдоंрдд्рд░ рдоें рдкूрд░्рдг рдХुंрдн рд╢рдм्рдж рдХो рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ां рдкрд░ рднी рдкूрд░्рдг рдХुंрдн рд╢рдм्рдж рдХा рдЖрд╢рдп рдХुंрдн рдкрд░्рд╡ рд╕े рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╢ाрдпрдг рдХे рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХी рдЯीрдХा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкूрд░्рдг рдХुंрдн рдХा рдЕрд░्рде рд╕рдордп рдХा рдЗрд╖्рдЯ рдХाрд▓ рд╣ै рдЬो рдЬीрд╡ों рдХो рдПрдХ рджुрдиिрдпा рд╕े рджूрд╕рд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рд▓े рдЬाрддा рд╣ै ।
✍️рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХे 10 рд╡ें рдоंрдбрд▓ рдХे 75рд╡ें рд╕ूрдХ्рдд рдХे 5 рд╡ें рдоंрдд्рд░ рдоें рдЧंрдЧा рдпрдоुрдиा рддрдеा рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдирджी рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै।
✍️рдорд╣ाрднाрд░рдд рдоें рдЖрд╕्рддिрдХा рдкрд░्рд╡ рдоें рдк्рд░рдпाрдЧ рдоें рддीрд░्рде рд╕्рдиाрди рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдкाрдкों рдХे рдк्рд░ाрдпрд╢्рдЪिрдд рдХे рд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдЗрд╕рдХे рддीрд░्рдердпाрдд्рд░ा рдкрд░्рд╡ рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि, рд╣े рднрд░рддрд╢्рд░ेрд╖्рда! рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рджृрдв़ рд╡्рд░рдд рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ рдоाрдШ рдХे рджौрд░ाрди рдк्рд░рдпाрдЧ рд╕्рдиाрди рдХрд░рддा рд╣ै рд╡рд╣ рдиिрд╖्рдХрд▓ंрдХ рд╣ोрдХрд░ рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै.
✍️7рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╣्рд╡ेрдирд╕ांрдЧ рднाрд░рдд рдЖрдпा рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдпाрдд्рд░ाрд╡ृрддांрдд рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рдХिрдпा рдХि рд░ाрдЬा рд╣рд░्рд╖ рд╡рд░्рдзрди рд╣рд░ 5 рд╡рд░्рд╖ рдоें рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ рдоें рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рдоाрдШ рдХे рдорд╣ीрдиे рдоें рдЕрдкрдиी рд╕ंрдкрдд्рддि рджाрди рдХрд░рддा рдеा । рдЙрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрдкीрд╕ рддрдеा рдоाрд▓рд╡ा рдХे рд░ाрдЬाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рджाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рд░ोрдд рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै рдХी рдоाрдШ рдХे рдорд╣ीрдиे рдк्рд░рдпाрдЧ рд╕ंрдЧрдо рддрдЯ рдкрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा।
✍️рдордд्рд╕्рдп рдкुрд░ाрдг рдХे рдЕрдз्рдпाрдп 103-112 рдоें рднी рд╣िंрджू рддीрд░्рде рдпाрдд्рд░ा рдФрд░ рдк्рд░рдпाрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдХुंрдн рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдУं рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдЕрдЧрд░ рдмाрдд рдХी рдЬाрдП рддो рдпрд╣ рддрде्рдп рдЙрднрд░ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрддे рд╣ैं –
✒️1253 рдоें рд╕े рдиाрдЧा рд╕ंрди्рдпाрд╕ी рдиे рд╡ैрд╖्рдгрд╡ рдмैрд░ाрдЧी рд╕ंрди्рдпाрд╕िрдпों рдХो рд╣рд░िрдж्рд╡ाрд░ рдХुंрдн рдкрд░्рд╡ рдХे рджौрд░ाрди рдпुрдж्рдз рдоें рд╣рд░ाрдпा рдеा। рдЬрджुрдиाрде рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ “рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी рдСрдл рджрд╕рдиाрдоी рдиाрдЧा рд╕ंрди्рдпाрд╕ीрдЬ” рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
✒️ рдоुрдЧрд▓ рд╢ाрд╕рди рдЕрдХрдмрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХुंрдн рдоेрд▓ा рдЖрдпोрдЬрди рдкрд░ рдЯैрдХ्рд╕ рд▓рдЧाрдиे рдХी рдк्рд░рдгाрд▓ी рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХी рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рд╣िंрджुрдУं рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рддीрд░्рде рдкुрд░ोрд╣िрдд рдЪंрдж्рд░рдоाрди рддрдеा рдХिрд╢рди рд░ाрдо рдХो рдоाрдШ рдоेрд▓े рд╣ेрддु рдвाрдИ рд╕ौ рдмीрдШा рдЬрдоीрди рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдИ рдеी। рдбॉ. рдзрдиंрдЬрдп рдЪोрдкрдб़ा рдХी рдкुрд╕्рддрдХ “рднाрд░рдд рдоें рдХुंрдн” рд╕े рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
✒️рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рд╕े рдЬुрдб़ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдоुрдЧрд▓ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрдХрдмрд░ рдФрд░ рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЧрдардмंрдзрди рд╣ै, рдЬो рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоें рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд╣ैं। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि 1565 рдоें, рдк्рд░рдпाрдЧ рдоें рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдХे рджौрд░ाрди, рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдФрд░ рддीрд░्рдердпाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдирдХी рднूрдоिрдХा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा।
рддрдкрд╕्рд╡ी рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рдпुрдж्рдз рдХौрд╢рд▓ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдиे рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рд╕े рдЕрдХрдмрд░ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा। рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ंрдзि рдоें, рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдиाрдЧा рд╕ाрдзुрдУं рдХो рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рдоें рд╢ाрд╣ी рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХी рд╢ोрднाрдпाрдд्рд░ा рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рдЗрд╢ाрд░ा рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рдХे рджौрд░ाрди рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдорддрднेрджों рдХो рдкाрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै, рдЬो рдЗрд╕ рднрд╡्рдп рд╕рдоाрдЧрдо рдХी рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдк्рд░рдХृрддि рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддा рд╣ै।
✒️рдоुрдЧрд▓ों рдж्рд╡ाрд░ा рдХुंрдн рдоेрд▓े рд╕े рдЯैрдХ्рд╕ рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдХे рджौрд░ाрди 1822 рдоें рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХुंрдн рдоेрд▓े рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рддि рдпाрдд्рд░ी рд╕े рд╕рд╡ा рд░ुрдкрдпा рдЯैрдХ्рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдпा рдЬाрддा рдеा। рд╡рд░्рд╖ 1840 рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдЬрдирд░рд▓ рд▓ॉрд░्рдб рдСрдХрд▓ैंрдб рдиे рддीрд░्рде рдпाрдд्рд░िрдпों рд╕े рд╡рд╕ूрд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдкिрд▓рдЧ्рд░िрдоेрдЬ рдЯैрдХ्рд╕ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рд▓ेрдХिрди рдХुंрдн рдоेрд▓े рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХाрд░ोрдмाрд░ी рд╕े рдпрд╣ рдЯेрдХ्рд╕ рдлिрд░ рднी рд▓िрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा। рдПрд╕.рдХे рджुрдмे рдХी рдкुрд╕्рддрдХ “рдХुंрдн рд╕िрдЯी рдк्рд░рдпाрдЧ” рд╕े рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
✒️рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдФрдкрдиिрд╡ेрд╢िрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдЬेрдо्рд╕ рдк्рд░िंрд╕ेрдк рдЬैрд╕ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣рд╕्рддिрдпों рдиे 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рдХा рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬीрдХрд░рдг рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдоेंं рдЕрдиुрд╖्рдаाрдиिрдХ рдк्рд░рдеाрдУं, рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕рднाрдУं рдФрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдзाрд░्рдоिрдХ рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░िрдХॉрд░्рдб рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рдХे рд╕्рдеाрдпी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдФрд░ рд╕рдордп рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдкрд░ рдЦрд░े рдЙрддрд░рдиे рдХी рдЗрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХी рд╣рдоाрд░ी рд╕рдордЭ рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
✒️1776 рдоें рдоुрдЧрд▓ рд╢ाрд╕рдХ рд╢ाрд╣ рдЖрд▓рдо рдиे рдХुंрдн рдоेрд▓े рдХो рд▓ूрдЯा рдеा, рдЬिрд╕рдХा рдЬिрдХ्рд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЬрдоीрдпрдд рдЦाрди рдиे рдЕрдкрдиी рдХिрддाрдм ‘рдЬрдоीрдпрддрдиाрдоा’ рдоें рдХिрдпा рд╣ै।
рдХुंрдн рдоेрд▓े рдоें рдЬрд▓ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕्рдеिрддि :
рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдмोрд░्рдб (рд╕ीрдкीрд╕ीрдмी) рдиे 3 рдлрд░рд╡рд░ी, 2025 рдХो рдиेрд╢рдирд▓ рдЧ्рд░ीрди рдЯ्рд░िрдм्рдпूрдирд▓ (рдПрдирдЬीрдЯी) рдоें рджाрдЦिрд▓ рдЕрдкрдиी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдЦुрд▓ाрд╕ा рдХिрдпा рдХि 12-13 рдЬрдирд╡рд░ी, 2025 рдХो рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рдирджी рдЬрд▓ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдоाрдирдХों рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдирд╣ीं рдеी।
рд╕ीрдкीрд╕ीрдмी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ 12-13 рдЬрдирд╡рд░ी, 2025 рдХो рд╡ 19 рдЬрдирд╡рд░ी рдХो рд▓ॉрд░्рдб рдХрд░्рдЬрди рдм्рд░िрдЬ рдкрд░ рдмाрдпोрдХेрдоिрдХрд▓ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдбिрдоांрдб (рдмीрдУрдбी) рдЕрдкрдиे рд╕ाрдоाрди्рдп рдоाрдирдХ 3 рдоिрд▓ीрдЧ्рд░ाрдо (рдПрдордЬी) рдк्рд░рддि рд▓ीрдЯрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдеा।
рдмीрдУрдбी рдХा рдкाрдиी рдоें рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиा рдпрд╣ рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдкाрдиी рдоें рдк्рд░рджूрд╖рдг рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рд╣ै рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ों рдХो рдоौрдЬूрджा рдЬैрд╡िрдХ рдЧंрджрдЧी рдХो рдбिрдХंрдкोрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдпाрджा рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै।
144 рд╡рд░्рд╖ рдорд╣ाрдХुрдо्рдн рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрд╡рдзाрд░рдгा?
рднाрд░рдд рдХे рдиिрдпंрдд्рд░рдХ рдПрд╡ं рдорд╣ाрд▓ेрдЦा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдХ (рд╕ीрдПрдЬी) рдХी рдПрдХ рдСрдбिрдЯ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдоें 2013 рдХे рдоेрд▓े рдХो ‘рдорд╣ाрдХुंрдн рдоेрд▓ा’ рдоाрдиा рдеा рдФрд░ рдХрд╣ा рдеा рдХि рдпрд╣ 144 рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╡рд░्рд╖ 2013 рдоें 14 рдЬрдирд╡рд░ी рд╕े 10 рдоाрд░्рдЪ рддрдХ 55 рджिрдиों рддрдХ рдорд╣ाрдХुंрдн рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рд╕ीрдПрдЬी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ “рдорд╣ाрдХुंрдн рдоेрд▓ा (рдПрдордХेрдПрдо) рд╣рд░ 144 рд╕ाрд▓ рдоें, рдкूрд░्рдг рдХुंрдн рдоेрд▓ा (рдХेрдПрдо) рд╣рд░ рдмाрд░рд╣ рд╕ाрд▓ рдоें, рдЕрд░्рдз рдХुंрдн рдоेрд▓ा (рдПрдХेрдПрдо) рд╣рд░ рдЫрд╣ рд╕ाрд▓ рдоें рдФрд░ рдоाрдШ рдоेрд▓ा рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЧंрдЧा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдирджी рдпрдоुрдиा рдХे рддрдЯ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।“
рд╣ाрд░्рд╡рд░्рдб рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा 2013 рдХे рдорд╣ाрдХुंрдн рдоेрд▓े рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕंрддःрд╡िрд╖рдпी рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдХुंрдн рдоेрд▓ा-рдоैрдкिंрдЧ рдж рдПрдлेрдоेрд░рд▓ рдоेрдЧा рд╕िрдЯी’ рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि 2001 рдХा рдорд╣ाрдХुंрдн рдоेрд▓ा 144 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдмाрдж рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рд╡рд░िрд╖्рда рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдоाрд░्рдХ рдЯुрд▓ी рдиे рдЕрдкрдиी рд▓рдШु рдкुрд╕्рддрдХ, ‘рдж рдХुंрдн рдоेрд▓ा рдоें’ рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдоें 1989 рдХे рдорд╣ाрдХुंрдн рдоेрд▓े рдХो рдХрд╡рд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рджрд░्рдЬ рдХिрдпा рд╣ै।рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдкृрд╖्рда 12 рдкрд░ рдЯुрд▓ी рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рдХैрд╕े рдкुрдЬाрд░िрдпों рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि 1989 рд╡ाрд▓ा рдоेрд▓ा 144 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдмाрдж рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
✍️рд╡рд░्рд╖ 2025 рдоें рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ рдоें рд╕ंрдкрди्рди рд╣ो рд░рд╣े, рдХुंрдн рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯों рдоें рдХрд╣ीं рдкрд░ рднी 144 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдпोрдЧ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ैं, рд╣ां рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдоें рдорд╣ाрдХुंрдн рд╢рдм्рдж рдХो рдЬрд░ूрд░ рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╕्рд░ोрдд :
●https://hindi.downtoearth.org.in/river/mahakumbh-ngt-in-its-strict-comment-said-that-50-crore-people-had-to-bathe-in-water-contaminated-with-sewage
●https://prayagraj.nic.in/event/maha-kumbh-mela-2025/
●https://www.mygov.in/campaigns/mahakumbh-2025/
●https://kumbh.gov.in/
●https://kumbh.gov.in/hi/mahakumbhmeaning
●https://kumbh.gov.in/hi/historicalsignificance
●https://cag.gov.in/webroot/uploads/download_audit_report/2014/UP_Hindi_Report_3_2014.pdf

No comments:
Post a Comment