Monday, May 27, 2024

рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк

    


рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों 

 рдХा 

рд╕्рд╡рд░ूрдк 

   рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдЖрдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣िрд▓ाрдУं рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рддрде्рдпों рдХा рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдоें рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे 2022 рдоें рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдкрд░ рдПрдХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЬाрд░ी рдХी рдеी। рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рд░्рд╖ 2020 рдоें 907 рд▓िंрдЧाрдиुрдкाрдд рдеा। 2011 рдХी рдЬрдирдЧрдгрдиा рдоें рдпрд╣ рдЖंрдХрдб़ा 919 рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рдеा рдФрд░ 2036 рддрдХ 952 рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдХी рдЖрд╢ा рд╣ै । рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 15 рд╕ाрд▓ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдо्рд░ рд╡ाрд▓े рд╢्рд░рдо рдмрд▓ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рднी рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдХाрдлी рдкीрдЫे рд╣ै। 2021-22 рдоें рд╢्рд░рдо рдмрд▓ рдоें рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рдЬрд╣ां 77.2 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеी, рд╡рд╣ीं рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖंрдХрдб़ा 32.8 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा।

         рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдЖрд▓ेрдЦ рдХो рдиिрдо्рди рдмिрди्рджुрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै -

✒️рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрд╡рдзाрд░рдгा ।

✒️рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा ।

✒️рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕्рдеिрддि ।

✒️рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдоें рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ ।

✒️рдорд╣िрд▓ा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХी рд╕्рдеिрддि ।

1. рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрд╡рдзाрд░рдгा :

   рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╢्рд░рдо рдмрд▓ рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рддрдеा рд╕ंрдкрдд्рддि рдоें рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै -

   ЁЯМ┐  ILO рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рднाрд░рдд рдХी рдХुрд▓ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рджрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖрдпु рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд░рд╣ी рд╣ै - рдЬो рдЪीрди (рд▓рдЧрднрдЧ 70 рдк्рд░рддिрд╢рдд) рдпा рдпрд╣ां рддрдХ ​​рдХि рд╣рдоाрд░े рдкрдб़ोрд╕ी рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ (рд▓рдЧрднрдЧ 55 рдк्рд░рддिрд╢рдд) рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ै।

    ЁЯМ┐"рдЖрд╡рдзिрдХ рд╢्рд░рдо рдмрд▓ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг 2022-23" рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░рдо рдмрд▓ рднाрдЧीрджाрд░ी рджрд░ 47% рдХे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдФрд╕рдд рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 37% рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоंрдЪ (WEF) рдХे " рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд▓ैंрдЧिрдХ рдЕंрддрд░ाрд▓ рд╕ूрдЪрдХांрдХ 2023" ( рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рдЬेंрдбрд░ рдЧैрдк рдЗंрдбेрдХ्рд╕ 2023) рдоें рднाрд░рдд 146 рджेрд╢ों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें 127рд╡ें рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╣ै। рдЖрд░्рдеिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рджेрд╢ рдиे рдХेрд╡рд▓ 36.7% рд╕рдоाрдирддा рд╣ी рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рд╣ै।

   ЁЯМ┐" рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг 2019-21"  рдХे рдЖंрдХрдб़ों рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े, 62.5% рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдкाрд╕ рдШрд░ рдХा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рд╣ै рдФрд░ 42.3% рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдкाрд╕ рдЬрдоीрди рдХा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЬрдоीрди рдХे рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ (рдЕрдХेрд▓े рдпा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рдЖंрдХрдб़ा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП 31.7% рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд▓िрдП 43.9% рд╣ै।   

2. рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा : 

ЁЯМ┐рдЗंрдбिрдпा рдлिрдЯ рд░िрдкोрд░्рдЯ 2024” рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд░рдд рдХे рдЙрднрд░рддे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдХрдЯ рдХे рдмाрд░े рдоें 6 рдоिрд▓िрдпрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рд╕े рдПрдХрдд्рд░ рдХिрдП рдЧрдП рддрде्рдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░- 59% рдорд╣िрд▓ाрдПं рдФрд░ 40% рдкुрд░ुрд╖ рдХो рдЕрд╕्рд╡рд╕्рде рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै। 16% рдорд╣िрд▓ाрдПं  рдоोрдЯाрдкे рд╕े рдкीрдб़िрдд рдкाрдИ рдЧрдИं। 26% рд▓ोрдЧ рдХाрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рддрдиाрд╡ рдФрд░ 17% рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрдХрдЯ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рдоें рддीрд╡्рд░ рд╡ृрдж्рдзि рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬो 2021 рдоें 25% рд╕े рдмрдв़рдХрд░ 2023 рдоें 35% рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।

ЁЯМ┐"рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдиेрд╢ंрд╕ рдХी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрдЬेंрд╕ी рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдиेрд╢ंрд╕ рдкॉрдкुрд▓ेрд╢рди рдлंрдб"  (рдпूрдПрдирдПрдлрдкीрдП) рдХी 2024 рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рднाрд░рдд рдоें 2006-2023 рдХे рдмीрдЪ 23% рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЬिрдирдоें рд▓рдб़рдХे рдФрд░ рд▓рдб़рдХी рдХी рдЙрдо्рд░ 21 рдФрд░ 18 рд╕ाрд▓ рд╕े рдХрдо рдеी। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд, рдбिрд▓ीрд╡рд░ी рдХे рд╕рдордп рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдоौрддों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдХрдоी рдЖрдИ рд╣ै। рджुрдиिрдпा рдоें рд╣ो рд░рд╣ी рдРрд╕ी рдоृрдд्рдпु рдоें рднाрд░рдд рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा 8% рд╣ै। рднाрд░рдд рдХी рдХुрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा 24% рд╣िрд╕्рд╕ा 0-14 рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓ोрдЧों рдХा рд╣ै। 15-64 рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा 64% рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдФрд╕рдд рдЖрдпु 71 рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी 74 рд╡рд░्рд╖ рд╣ै।

  рдпूрдПрдирдПрдлрдкीрдП рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджेрд╢ рдХे 640 рдЬिрд▓ों рдоें рд╕рддрдд рд╡िрдХाрд╕ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоाрддृ рдоृрдд्рдпु рджрд░ рдХा рдЕрдиुрдкाрдд 1,00,000 рдкрд░ 70 рдпा рдЙрд╕рд╕े рдХрдо рд╣ै, рд▓ेрдХिрди 114 рдЬिрд▓े рдРрд╕े рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдпрд╣ рдЕрдиुрдкाрдд 1 рд▓ाрдЦ рдкрд░ 210 рдпा рдЙрд╕рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рддिрд░ाрдк рдЬिрд▓े рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдПрдХ рд▓ाрдЦ рдкрд░ 1,671 рд╣ै। рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд░рдд рдоें рдпौрди рдЙрдд्рдкीрдб़рди рдХрдо рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╣ाрд▓ाँрдХि, рджिрд╡्рдпांрдЧ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╕ाрдоाрди्рдп рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рддुрд▓рдиा рдоें 10 рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рдпौрди рднेрджрднाрд╡ рдФрд░ рд╣िंрд╕ा рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ोрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।

3. рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕्рдеिрддि : 

    рд╕рдоाрдЬ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕ाрде рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्‍рдп рдоें рдЕрдЧрд░ рдмाрдд рдХрд░ें рддो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рд╖ 2023 рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣िрд▓ा рдЖрдпोрдЧ (NCW) рдХो рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЕрдкрд░ाрдз рдХी 28,000 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢िрдХाрдпрддें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИं।

  ЁЯМ┐рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рдирдЬрд░ рдбाрд▓ें рддो рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рджेрд╢ рдХी рдХेрд╡рд▓ 64.46 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдорд╣िрд▓ाрдПं 2011 рдоें рд╕ाрдХ्рд╖рд░ рдмрддाрдИ рдЧрдИ рдеीं, рдЬрдмрдХि рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рджрд░ 82.14 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеी. рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдпрд╣ рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдорд╣िрд▓ा рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рджрд░ 79.7 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рднी рдХाрдлी рдХрдо рд╣ै। рджेрд╢ рдХी рдХुрд▓ рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рджрд░ 74.04 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рднी рдпрд╣ рдХрдо рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рджौрд░ рдоें рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдоें рджाрдЦिрд▓ा рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ों рдоें рд╕े рдХेрд╡рд▓ 7 рдк्рд░рддिрд╢рдд  рдорд╣िрд▓ाрдПं рд╣ैं।

ЁЯМ┐рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рдФрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп (рдПрдордУрдПрд╕рдкीрдЖрдИ) рдХे рддрд╣рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдирдоूрдиा рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХाрд░्рдпाрд▓рдп (N.S.S.O ) рдХे рдирд╡ीрдирддрдо рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡рд░्рд╖ 2023 (рдЬрдирд╡рд░ी) рдХे рд▓िрдП рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрди्рдирдд рдбिрдЧ्рд░ी рдХे рд╕ाрде 25 рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЖрдпु рд╡ाрд▓ों рдХी рдорд╣िрд▓ा рд╢्рд░рдо рдмрд▓ рднाрдЧीрджाрд░ी рджрд░ (рдПрд▓рдПрдлрдкीрдЖрд░) рджिрд╕ंрдмрд░ рддрдХ) рдХेрд╡рд▓ 2.9 рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЕрд╡рдзि рдоें рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рджрд░ 7.0 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╢рд╣рд░ी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рджрд░ 2.9 рд╣ै। рджेрд╢ рдоें рдорд╣िрд▓ा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 18.6 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдорд╣िрд▓ाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдПं 25 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ैं।

4. рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдоें рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ : 

    рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдмाрдд рдХी рдЬाрдП рддो рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди рдХे рдмाрдж рдорд╣िрд▓ाрдПं рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдкाрдпрджाрди рдХे рд╢िрдЦрд░ рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪ рд░рд╣ीं рд╣ैं। 1980 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рд╢िрд╡рд░ाрдорди рд╕рдоिрддि рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдиे рдЧांрд╡ рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЫрд╡ि рдХो рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рднाрд░рдд рд▓рдЧрднрдЧ 6.5 рд▓ाрдЦ рдЧांрд╡ рдХा рдШрд░ рд╣ै। рдЧांрд╡ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рдЯिрдХाрдК рд╡ рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢рд░्рдд рд╣ै। рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 1.2 рдХрд░ोрдб рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рд╣ैं। рдЬिрдирдоें рд╕े 88 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдорд╣िрд▓ा рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рд╣ैं।

✍️(рдиाрдмाрд░्рдб рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 12 рдЬुрд▓ाрдИ 1982 рдХो рд╢िрд╡рд░ाрдорди рд╕рдоिрддि (рд╕ंрд╕рдж рдХे рдЕрдзिрдиिрдпрдо 61, 1981 рдж्рд╡ाрд░ा) рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдмैंрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1981 рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХी рдЧрдИ рдеी।) 

  рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рдПрдХ рд╕рдоूрд╣ рдХे рд░ूрдк рдоें рдпा рд╕рдоाрди рдХрдорддрд░ рдЖрдп рдХे рд░ुрдк рдоें рджрд░्рдЬ рд╕्рдеिрддि рд╡ाрд▓े рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд╕ंрдЧрдарди рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ोрддे рд╣ैं। рдПрдХ рд╕рдоूрд╣ рдоें 15 рд╕े 20 рд╕рджрд╕्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рджрд╕्рдп рдЕрдкрдиी рдмрдЪрдд рдПрдХрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЛрдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЖрд░рдо्рднिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕рдоूрд╣ рдоें рд╡िрдд्рддीрдп рд▓ेрдирджेрди рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдЗрди्рд╣ें рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдмैंрдХ рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

  рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा 2023-24 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкिрдЫрд▓े 10 рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рд╕े рдЬुрдб़ी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 2.37 рдХрд░ोрдб рд╕े рдмрдв़рдХрд░ 10 рдХрд░ोрдб़ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд╡рдзि рдоें рдмैंрдХ рд▓िंрдХेрдЬ рдЬो  22.9 рд╣рдЬाрд░ рдХрд░ोрдб рд░ुрдкрдП рдХा рдеा, рдмрдв़рдХрд░ 8.28 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдЬ рдЕрдХेрд▓े рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें 6.68 рд▓ाрдЦ рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд▓рдЦрдкрддि рдорд╣िрд▓ाрдпें рд╣ैं।

 ✍️рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдмैंрдХ рдоें рдоाрдд्рд░ рдмрдЪрдд рдЦाрддा рдЦोрд▓рдиा рд▓िंрдХेрдЬ рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рдкрд░िрдЪрдп рдоाрдд्рд░ рд╣ै। рд▓िंрдХेрдЬ рдХा рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рд░ुрдк рд╣ैं рдмैंрдХ рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдХрд░्рдЬ рдХा рд▓ेрди-рджेрди рд╣ो, рдмрд▓्рдХि рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो।

      рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рдФрд░ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди рдиे рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै। рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХा рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдкрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै।

5. рдорд╣िрд▓ा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХी рд╕्рдеिрддि :

   рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдкुрд░ुрд╖ों рдХो рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै рдХ्рдпा рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै? рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХा рдЖंрдХрд▓рди рдХिрдпा рдЬाрдП рддो рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै- 

  ЁЯМ┐рдЗंрдЯрд░ рдкाрд░्рд▓िрдпрдоेंрдЯрд░ी рдпूрдиिрдпрди рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдоुрддाрдмिрдХ 17рд╡ीं рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рдХुрд▓ рд╕рджрд╕्рдпों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдЖंрдХрдб़ा рдХेрд╡рд▓ 14.44% рдеा। рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2021 рддрдХ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрд╕рдж рдХे рд╕рднी рд╕рджрд╕्рдпों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ 10.5% рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрдзाрдирд╕рднाрдУं рдоें рддो рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдЦрд░ाрдм рд╣ै рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ 9% рдорд╣िрд▓ा рд╡िрдзाрдпрдХ рд╣ैं।

  ЁЯМ┐ рдорд╣िрд▓ा рдХाрд░्рдоिрдХों рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्‍рдп рдоें рдмाрдд рдХी рдЬाрдП рддो рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि 2011 рдоें рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХрд░ाрдИ рдЧрдИ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдЬрдирдЧрдгрдиा рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдХुрд▓ рдХрд░्рдоिрдпों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 11 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдХрдо рдеी рдЬो 2020 рдоें 13 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ो рдЧрдИ।

   ЁЯМ┐рднाрд░рдд рдХे рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╡рд░्рд╖ 1950 рдоें рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдЕрджाрд▓рдд рдоें рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рдЬрдЬ рдоिрд▓рдиे рдоें 39 рд╡рд░्рд╖ рд▓рдЧ рдЧрдП рдеे। рд╡рд░िрд╖्рдарддा рдХ्рд░рдо рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдоें рдЬрд╕्рдЯिрд╕ рдмीрд╡ी рдиाрдЧрд░рдд्рдиा рд╡рд░्рд╖ 2027 рдоें рджेрд╢ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдорд╣िрд▓ा рдЪीрдл рдЬрд╕्рдЯिрд╕ рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ैं।


рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖  :

   рдЗрди рд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдорд╣िрд▓ाрдУं рддрдеा рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЖрджि рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдПрдХрд░ूрдкрддा рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै ।


рд╕्рд░ोрдд  :

https://www.tv9hindi.com/knowledge/international-womens-day-2024-indian-women-power-in-judiciary-politics-bureaucracy-education-and-literacy-2475948.html        ( Accessed : 25 May 2024 )

https://indianexpress.com/article/opinion/columns/viksit-bhrat-nari-shakti-9316841/    ( Accessed : 25 May 2024 )

https://www.amarujala.com/world/un-report-india-population-maternal-mortality-rate-govt-aka-public-health-people-less-than-24-years-of-age-2024-04-18          ( Accessed : 26 May 2024 )  

https://www.news18.com/education-career/despite-significant-jump-in-female-literacy-rate-participation-of-women-with-advanced-degrees-in-workforce-low-8808500.html            ( Accessed : 26 May 2024 )

https://www.biospectrumindia.com/news/101/24478/goqiis-india-fit-report-2024-exposes-health-crisis-in-making-for-women.html    ( Accessed : 25 May 2024 )

https://www.downtoearth.org.in/hindistory/health/women-health/international-women-s-day-special-economic-leadership-participation-and-self-help-groups-94895                ( Accessed : 26 May 2024 )




                                                                          рдХрдорд▓ рдХाрди्рдд рдЬोрд╢ी


No comments:

Post a Comment